Sản xuất giấy và bột giấy là một trong những ngành kinh tế lớn, đóng vai trò phụ trợ quan trọng cho nhiều lĩnh vực sản xuất và thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước áp lực về chi phí sản xuất tăng cao và các quy định khắt khe từ thị trường quốc tế, việc đổi mới công nghệ để hướng tới sản xuất bền vững, tăng trưởng xanh hiện không còn là lựa chọn, mà đã trở thành hướng đi tất yếu.
- Vị thế và áp lực đổi mới của ngành giấy Việt Nam
Trong những năm gần đây, ngành giấy Việt Nam đã chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ với những con số ấn tượng:
– Tốc độ tăng trưởng: Đạt mức bình quân 13,3%/năm.
– Sản lượng sản xuất: Đạt gần 7 triệu tấn/năm, đưa Việt Nam đứng vị trí thứ hai trong khu vực Đông Nam Á (chỉ sau Indonesia).
– Đóng góp kinh tế: Toàn ngành hiện có khoảng 500 doanh nghiệp, đóng góp trên 4 tỷ USD vào GDP, đồng thời đảm bảo việc làm và an sinh xã hội cho khoảng 1,5 triệu lao động trực tiếp lẫn gián tiếp.
Khảo sát cơ cấu sản xuất cho thấy, sản xuất giấy bao bì chiếm tỷ lệ áp đảo trên 80%, phần còn lại là giấy tissue, giấy viết và các loại giấy khác. Nhu cầu tiêu thụ bao bì giấy trong nước và thế giới đang gia tăng mạnh mẽ nhờ sự bùng nổ của các sàn thương mại điện tử, các đơn hàng online phục vụ logistics, cũng như yêu cầu bao bì chất lượng cao cho xuất khẩu nông lâm thủy sản.
Tuy nhiên, xu hướng tiêu dùng xanh tại các thị trường lớn như EU và Mỹ đang đặt ra thách thức lớn. Các nhà nhập khẩu đang dịch chuyển nhanh chóng từ bao bì nhựa sang giấy tái chế nhằm bảo vệ môi trường. Điều này buộc ngành giấy Việt Nam phải tái cấu trúc toàn diện mô hình sản xuất: từ nguyên liệu, công nghệ, năng lượng cho đến quản trị vận hành để đáp ứng tiêu chuẩn phát thải carbon và báo cáo môi trường – xã hội – quản trị (ESG).
- Các giải pháp chuyển đổi xanh từ thực tế doanh nghiệp
Để khép kín vòng tuần hoàn sản xuất, hoạt động tái chế đóng vai trò như một mắt xích cốt lõi. Tại Việt Nam, tỷ lệ thu gom và tái chế giấy hiện đã đạt mức 60%, tương đương với mức trung bình của thế giới.
Để thích ứng với bối cảnh mới, các doanh nghiệp ngành giấy đang chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ:
Ứng dụng khoa học công nghệ và tự động hóa
Mô hình nhà máy thông minh, quản trị dữ liệu thời gian thực và sản xuất xanh đang dần thay thế phương thức truyền thống. Các doanh nghiệp đầu ngành (tiêu biểu như đơn vị sản xuất giấy medium làm lớp sóng và giấy testliner làm lớp mặt bao bì) đã mạnh dạn đầu tư vào dây chuyền hiện đại:
– Hệ thống phân nhiệt: Giúp tối ưu hóa việc xử lý tạp chất trong bột giấy.
– Hệ thống ép quang: Nâng cao chất lượng bề mặt và độ bền của sản phẩm in ấn.
– Hệ thống kiểm soát chất lượng online: Giúp giám sát quy trình sản xuất theo thời gian thực, giảm tỷ lệ hao hụt nguyên liệu, điện năng và nước.
Tuần hoàn tài nguyên nước và xử lý chất thải
Công nghiệp giấy là ngành tiêu thụ nguồn tài nguyên nước rất lớn. Để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, các doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống xử lý nước thải, khí thải tiên tiến và ứng dụng giải pháp thu hồi nhiệt để tái sử dụng nước tuần hoàn nội vi. Quy trình khép kín này giúp tiết kiệm tối đa tài nguyên nước mặt và bảo vệ nguồn nước tự nhiên xung quanh nhà máy.
Đột phá bằng năng lượng sạch
Một trong những chiến lược dài hạn tầm vĩ mô của các doanh nghiệp là định hướng dịch chuyển các dự án sản xuất lớn về khu vực miền Trung – nơi được mệnh danh là “trung tâm năng lượng sạch” của cả nước. Tại đây, các nhà máy có thể tận dụng nguồn năng lượng điện gió và sử dụng nhiên liệu sinh khối (Biomass) để đốt lò hơi. Đây chính là giải pháp cốt lõi để xây dựng một ngành công nghiệp giấy hiện đại, hướng tới mục tiêu cam kết “nói không với phát thải carbon”.
- Cơ hội vươn tầm và phát triển phân khúc cao cấp
Thị trường nội địa với quy mô hơn 100 triệu dân cùng làn sóng toàn cầu hóa đang mở ra cơ hội tăng trưởng vượt bậc cho các doanh nghiệp biết đón đầu xu hướng. Bên cạnh việc xanh hóa quy trình sản xuất, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần tập trung nỗ lực nghiên cứu để đa dạng hóa sản phẩm, đặc biệt là phát triển phân khúc bao bì giấy cao cấp – mảnh đất hiện đang có nhu cầu rất lớn nhưng năng lực cung ứng trong nước vẫn còn dư địa.
Việc tận dụng triệt để nguồn nguyên liệu tái chế và nhanh chóng số hóa, xanh hóa nhà máy không chỉ giảm bớt áp lực lên tài nguyên rừng quốc gia, mà còn tạo ra một chu trình kinh tế tuần hoàn bền vững. Đây chính là chìa khóa vàng để sản phẩm giấy Việt nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ xuất khẩu quốc tế.
Chi tiết về phóng sự “Ngành giấy hướng tới sản xuất bền vững” có thể theo dõi trực tuyến tại kênh Truyền Hình Công Thương:
