Các đô thị đang là tâm điểm của bài toán phát thải toàn cầu và giữ vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa mục tiêu Net Zero. Net Zero không chỉ là mục tiêu môi trường, mà là bài toán quản trị gắn với năng lực cạnh tranh và tăng trưởng dài hạn của đô thị và doanh nghiệp trong kỷ nguyên chuyển đổi xanh…
Theo các chuyên gia, đô thị và quá trình đô thị hóa đang và sẽ tiếp tục trở thành nguồn phát thải lớn trên thế giới. Khu vực đô thị chiếm chưa tới một phần ba diện tích bề mặt Trái đất nhưng lại đóng góp khoảng 70% lượng khí nhà kính toàn cầu.
Riêng nhóm các siêu đô thị lớn nhất thế giới đóng góp tới khoảng 18% lượng phát thải carbon toàn cầu, cho thấy mức độ tập trung phát thải cực kỳ cao tại các trung tâm kinh tế – công nghiệp và dân cư lớn.
Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa nhanh chóng cũng kéo theo mức phát thải tăng. Theo ước tính đến năm 2030, dân số Việt Nam có thể đạt khoảng 105 triệu người, trong đó khoảng 50 triệu người sống tại đô thị với tỷ lệ đô thị hóa dự kiến đạt trên 50%.
Hiện nay, các đô thị tại Việt Nam đóng góp khoảng 45 – 50% tổng phát thải khí nhà kính quốc gia, trở thành khu vực trọng điểm cần kiểm soát phát thải trong tiến trình thực hiện mục tiêu Net Zero. Trong số đó, TP.Hồ Chí Minh là đô thị phát thải lớn nhất cả nước với 57,6 triệu tấn CO2tđ chiếm 23,3%, do tập trung dân số đông, hoạt động kinh tế- dịch vụ- công nghiệp quy mô lớn, nhu cầu năng lượng và giao thông ở mức rất cao.
Các đô thị lớn khác như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng… cũng đang chứng kiến mức phát thải gia tăng song song với mở rộng không gian đô thị, gia tăng phương tiện giao thông cá nhân và nhu cầu tiêu thụ năng lượng.
Theo TS. Nguyễn Sỹ Linh, Trưởng ban Biến đổi khí hậu, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, các nguồn phát thải khí nhà kính chính tại các đô thị là năng lượng, giao thông, công nghiệp và xây dựng và chất thải rắn.
Trong số đó, ở lĩnh vực năng lượng, tiêu thụ điện, nhiệt và nhiên liệu cho nhà ở, thương mại, dịch vụ, chiếm phần lớn. Với giao thông, các phương tiện cá nhân chiếm tỷ lệ lớn, trên 30% tổng phát thải khí nhà kính ở nhiều thành phố.
Riêng với chất thải rắn, bãi chôn lấp và rác thải hữu cơ sinh ra CH4, chiếm tỷ lệ đáng kể trong phát thải khí nhà kính đô thị. Đáng chú ý việc quản lý rác còn hạn chế (đốt, chôn lấp) làm tăng phát thải metan (CH4)…
Theo các chuyên gia, nếu không được kiểm soát hiệu quả, phát thải đô thị sẽ tiếp tục gia tăng và trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu khí hậu toàn cầu. Dù vậy, nếu các thành phố chuyển đổi thành công sang mô hình phát triển xanh và carbon thấp, đây sẽ là “đòn bẩy” quan trọng giúp thế giới tiến gần hơn tới mục tiêu chống biến đổi khí hậu.
