Không còn là những chuỗi lệnh sản xuất hàng triệu chiếc áo phông giá rẻ, thay vào đó là những đơn hàng nhỏ lẻ, phức tạp với yêu cầu khắt khe về chỉ số carbon và tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Đây là những tín hiệu rõ ràng hơn cho xu hướng “phân hóa cực điểm” của ngành dệt may. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 46 tỷ USD và mục tiêu cho năm 2026 là 50 tỷ USD. Nhìn qua, con số này có vẻ khả quan, nhưng đằng sau là một cuộc chiến giành giật thị phần khốc liệt.
Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) công bố lãi tăng 31% trong quý I/2026. Bí quyết không nằm ở số lượng. Trong báo cáo cổ đông, lãnh đạo Vinatex nhấn mạnh vào việc “xanh hóa” từ khâu kéo sợi. Khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, những đơn vị tự chủ được nguồn sợi tái chế và sử dụng năng lượng mặt trời áp mái như Vinatex đã nghiễm nhiên chiếm lợi thế, lấy đi đơn hàng từ các đối thủ vẫn phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch.
Như vậy, doanh nghiệp nào chuẩn bị tốt hơn sẽ có cơ hội mở rộng thị phần và ngược lại. Thị trường cho thấy sự phân hóa của ngành đang diễn ra theo hình chữ K. Nhóm đi lên là các doanh nghiệp như TNG, TCM, May Sông Hồng – những đơn vị đã đổ tiền vào hệ thống quản trị số và ERP từ 2-3 năm trước. Họ có thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm chỉ bằng một mã QR, đáp ứng luật CSDDD (Chỉ thị về trách nhiệm giải trình bền vững doanh nghiệp) của EU. Những doanh nghiệp này có thể đón sự chuyển dịch từ các đơn hàng gia công truyền thống (CMT, FOB) sang ODM, tức tự chủ thiết kế và phát triển sản phẩm. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng và cải thiện biên lợi nhuận trong dài hạn.
Nhóm đi xuống là các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, vốn mỏng, không thể chuyển đổi sang sản xuất xanh. Họ đang bị gạt ra khỏi chuỗi cung ứng của các thương hiệu lớn như Uniqlo hay Zara và buộc phải tìm đến các thị trường ngách ít lợi nhuận hơn.
Việt Nam đang đứng trước cơ hội mở rộng thị phần không phải vì thế giới cần nhiều quần áo hơn, mà vì thế giới cần những bộ quần áo “sạch” hơn và được giao nhanh hơn.
